ტური – კლდისუბანი

ტურის შესახებ

თბილისი მულტიკულტურული ქალაქია, სადაც სხვადასხვა ეროვნების, რელიგიის, კულტურის ადამიანები პატივისცემით თანაცხოვრებას ახერხებდნენ და საკუთარი კულტურისთვის დამახასიათებელ თავისებურებებს ერთმანეთს უზიარებდნენ, ეს ყველაფერი ქალაქს ხდიდა უნიკალურს. კლდისუბანი ქვემო კალაში, სოლოლაკის ქედის ფერდობზე მდებარეობს. ადგილები, რომლებსაც ნახავთ:

• გუდიაშვილის მოედანი
• ბეგლარ ახოსპირელის 3 – უნიკალური სადარბაზო
• მოღნისის ეკლესია
• ბეთლემის 120 საფეხურიანი კიბე-ქუჩა : ამქრების საჩუქარი ქალაქს.
• ბეთლემის ზედა და ქვედა ეკლესიები, მე-17 საუკუნის სამრეკლო.
• ათეშგა – ცეცხლთაყვანისმცემლობის უძველესი კერა თბილისში
• გომის ქუჩის უნიკალური სახლები, მაქმანებიანი სახლი ფილმიდან ” მზე შემოდგომისა” ქალაქის ულამაზესი ხედები. ” ფრიდა”
• პურის მოედანი თბილისის დიდი სინაგოგა, მისი არქიტექტურა და ისტორია.
• კოტე აფხაზის 31, ჯვარის მამის ეკლესია
• კოტე აფხაზის 41, ნორაშენის ეკლესია
• სიონის ტაძარი
• აშკენაზების სინაგოგა
• სურფ ნშანი – წმინდა ნიშნის ეკლესია
• თბილისის კათოლიკური ეკლესია. 1804 წელი

ტურის გაჩერებები

1. შესავალი – მარშრუტი იწყება გუდიაშვილის მოედნიდან

2. გუდიაშვილის მოედნის ისტორია და ერთი სახლი

3. ბეგლარ ახოსპირელის 3

საინტერესო ამბები

მე-19 საუკუნის თბილისის ქუჩებში სეირნობისას თვალს ხშირად მოჰკრავდით საშემოსავლო სახლებს — დიდ, მრავალსართულიან შენობებს, რომელთა აივნებიდან ქალაქის ყოველდღიური ცხოვრება იშლებოდა.
საშემოსავლო სახლი მხოლოდ შემოსავლის წყარო არ ყოფილა — ის მისი მფლობელის წარმატების, სიმდიდრისა და სოციალური სტატუსის გამომხატველი იყო. ქალაქის შეძლებული ვაჭრები და მეწარმეები ერთმანეთს ეჯიბრებოდნენ, ვინ უფრო შთამბეჭდავ შენობას ააგებდა. ამიტომაც ამ სახლების ფასადები მდიდრულად იყო მორთული ორნამენტებით, აივნებითა და დეკორატიული ელემენტებით.
საშემოსავლო სახლი ერთგვარი სავიზიტო ბარათი იყო — არქიტექტურაში გადმოცემული ამბიცია და პრესტიჟი. რაც უფრო ფეშენებელური და თვალსაჩინო იყო შენობა, მით უფრო მაღალი იყო მისი მფლობელის ავტორიტეტი ქალაქში. დღეს ეს სახლები ძველი თბილისის ელეგანტურობისა და იმ ეპოქის ეკონომიკური აღმავლობის ცოცხალ მემკვიდრეობად გვევლინება.

4. მოღნისის ეკლესია

საინტერესო ამბები

გუდიაშვილის მოედნის მიმდებარედ აღმართული მოღნისის ეკლესია მხოლოდ ტაძარი არ არის — ის ძველი თბილისის მეხსიერებაა. საუკუნეების განმავლობაში ის უყურებდა ქალაქის ხმაურს, ვაჭრებს, მოგზაურებსა და მოედნის ცვალებად ისტორიას.
ეკლესია საუკუნეების განმავლობაში იმდენად მნიშვნელოვანი იყო ქალაქისთვის , რომ მთელი უბანი და მოედანი მის სახელს ატარებდა. მოგვიანებით მოედანს სხვადასხვა სახელი ეწოდა — აბას-აბადი, ალავერდოვის მოედანი, ბოლოს კი გუდიაშვილის მოედანი.
ტაძარი მრავალჯერ დაზიანდა და გადაკეთდა. XX საუკუნის ბოლოს მისი კონსტრუქცია ავარიულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა და ნაწილობრივ ჩამოინგრა, რამაც დიდი საზოგადოებრივი დისკუსია გამოიწვია

5. ბეთლემის ქუჩა- კიბე

საინტერესო ამბები

ბეთლემის კიბე მხოლოდ საფეხურების რიგი არ არის. ეს არის გზა, რომელსაც საუკუნეების განმავლობაში აუყვებოდნენ მლოცველები, ხელოსნები, ვაჭრები და მოგზაურები. ყოველი საფეხური თითქოს ძველი თბილისის ერთ პატარა ისტორიას ინახავს, ხოლო მწვერვალზე ასულს ქალაქი მთელი თავისი სილამაზით გადაგეშლებათ თვალწინ.
ბეთლემის კიბე 120 საფეხურს მოიცავს და ქალაქის ერთ-ერთ ყველაზე გრძელ საფეხმავლო კიბედ ითვლება.
კიბის მიმდებარე უბანში ძირითადად ხელოსნები, ვაჭრები და ქალაქის საშუალო ფენის წარმომადგენლები ცხოვრობდნენ. აქ შემორჩენილია ძველი თბილისის ტიპური აივნიანი სახლები.
ძველად კიბეს მნიშვნელოვანი თავდაცვითი ფუნქციაც ჰქონდა: ვიწრო და ციცაბო გასასვლელები მტრის გადაადგილებას ართულებდა.
ბეთლემის კიბე ძველი თბილისის ერთ-ერთი ყველაზე კოლორიტული და ისტორიული ადგილია, რომელიც ქვემო და ზემო კალას აკავშირებს და საუკუნეების განმავლობაში ქალაქის მცხოვრებლების ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილი იყო.

6. ქვემო ბეთლემის ეკლესია

საინტერესო ამბები

ქვემო ბეთლემის ეკლესია ძველი თბილისის იმ იშვიათ ტაძართაგანია, რომლის ისტორიაშიც ქალაქის მრავალფეროვანი კულტურული ფენები იკითხება. იგი არა მხოლოდ სალოცავია, არამედ კლდისუბნის მრავალსაუკუნოვანი მეხსიერების ნაწილი.
დღევანდელი ტაძარი დგას იმ ადგილზე, სადაც XVIII საუკუნეში ირანიდან გადმოსახლებულმა სომხებმა წმინდა სტეფანეს დედათა მონასტერი დააარსეს.
არსებული გუმბათოვანი ეკლესია 1868–1870 წლებში აშენდა ძველი სამლოცველოს ნაცვლად.
ტაძარი არქიტექტურულად ჩახაზული ჯვრის ტიპისაა და აგურით არის ნაგები, რაც ძველი თბილისის ეკლესიებისთვის საკმაოდ დამახასიათებელია.
საბჭოთა პერიოდში ეკლესია დახურული იყო და აღარ ფუნქციონირებდა როგორც მოქმედი ტაძარი.
1988 წლიდან ეკლესია საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას გადაეცა და დღეს იგი მაცხოვრის შობის სახელზეა ნაკურთხი.

7. ზემო ბეთლემის ეკლესია

საინტერესო ამბები

ზემო ბეთლემის ეკლესია ძველი თბილისის ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე საინტერესო ტაძარია.
გადმოცემის მიხედვით, ამ ადგილზე პირველი ეკლესია V საუკუნის ბოლოს ან VI საუკუნის დასაწყისში არსებობდა და მას ვახტანგ გორგასლის სახელსაც უკავშირებენ. 1981 წლის არქეოლოგიური კვლევების დროს მართლაც გამოვლინდა ადრეული ეკლესიის ნაშთები.
დღევანდელი ტაძარი ძირითადად XVIII საუკუნის ნაგებობაა, თუმცა მრავალჯერ არის გადაკეთებული და განახლებული.
XIII საუკუნეში, ჯალალ ად-დინის შემოსევის დროს, ტაძარი დაზიანდა. მოგვიანებით ბეთლემის უბანში სომხური მოსახლეობა დასახლდა და ეკლესიის ისტორია მრავალეთნიკურ თბილისის ისტორიას დაუკავშირდა.
რუსეთის იმპერიის პერიოდში ეკლესიას გარკვეული დროით საეკლესიო ფუნქცია ჩამოერთვა და სხვა დანიშნულებით იყენებდნენ. საბჭოთა ეპოქაშიც ტაძარი აღარ მოქმედებდა.
1991 წელს ტაძარი საქართველოს საპატრიარქოს გადაეცა, ხოლო 1994 წლიდან აქ კვლავ აღდგა მართლმადიდებლური ღვთისმსახურება.

8. ათეშგა. გომის ქუჩის 3

საინტერესო ამბები

ათეშგა ძველი თბილისის იმ იშვიათ ძეგლთაგანია, რომელიც გვახსენებს, რომ ეს ქალაქი საუკუნეების განმავლობაში სხვადასხვა კულტურისა და რელიგიების შეხვედრის ადგილი იყო. აქ, კლდისუბნის ვიწრო ქუჩებში, დღემდე დგას ცეცხლის ტაძარი — მდუმარე მოწმე იმ ეპოქისა, როცა თბილისის ცაზე ზოროასტრთა წმინდა ცეცხლი ენთო.
სახელწოდება „ათეშგა“ სპარსული სიტყვიდან მოდის: „ათეშ“ ნიშნავს ცეცხლს, ხოლო „გაჰ“ — ადგილს. შესაბამისად, ათეშგა პირდაპირ ნიშნავს „ცეცხლის ტაძარს”.
XVIII საუკუნიდან შენობას უკვე სხვა ფუნქცია ჰქონდა — გარკვეული პერიოდი მეჩეთადაც გამოიყენებოდა. მოგვიანებით კი საწყობად და საცხოვრებელ სივრცედაც ყოფილა ქცეული.
ტაძარი აგურით არის ნაშენი. მისი გუმბათი აღარ არსებობს, თუმცა ინტერიერში დღემდე იკითხება ძველი არქიტექტურული ელემენტები და ნიშები, სადაც სავარაუდოდ საკულტო დანიშნულების ნივთები იყო განთავსებული.
ათეშგა კარგად აჩვენებს, რამდენად მრავალრელიგიური ქალაქი იყო თბილისი. ერთმანეთისგან რამდენიმე წუთის სავალზე აქ არსებობდა მართლმადიდებლური ეკლესიები, სომხური ტაძრები, მეჩეთები, სინაგოგა და ზოროასტრული სალოცავიც.

9. გომის ქუჩა 4 სადაც გადაღებულია მზე შემოდგომისა

10. პურის მოედანი

11. კოტე აფხაზის 47. სინაგოგა

საინტერესო ამბები

თბილისის დიდი სინაგოგა ძველი ქალაქის ერთ-ერთი ცოცხალი მეხსიერებაა — წითელი აგურით ნაგები საუკუნეებით გადმოსული ამბავი, სადაც ლოცვა, ვაჭრობა და ყოველდღიური ცხოვრება ერთმანეთში იყო შერწყმული. ეს შენობა არა მხოლოდ სალოცავია, არამედ თბილისის მრავალეთნიკური ისტორიის სიმბოლოა.
სინაგოგა აშენდა 1904–1911 წლებში და წარმოადგენს თბილისის ებრაული თემის მთავარ სალოცავს.
იგი ააგეს ძირითადად ახალციხიდან გადმოსახლებულმა ებრაელებმა, რის გამოც მას ხშირად „ახალციხელი ებრაელების სინაგოგასაც“ უწოდებენ.
სინაგოგა არის ყველაზე დიდი მოქმედი სინაგოგა საქართველოში.
ინტერიერში ორი მთავარი სამლოცველო სივრცეა: ქვედა — ყოველდღიური ლოცვებისთვის, ხოლო ზედა — უფრო სადღესასწაულო დარბაზი.
ტრადიციის მიხედვით, შენობა მიმართულია იერუსალიმისკენ , რაც ებრაულ საკულტო არქიტექტურაში აუცილებელი წესია.
შენობაში დღემდე შემორჩენილია ებრაული თემის ისტორიული ნივთები და დეკორატიული მოხატულობა, რაც მას არა მხოლოდ რელიგიურ, არამედ კულტურულ მნიშვნელობასაც ანიჭებს.
სინაგოგის გარშემო ისტორიულად არსებობდა თბილისის ებრაული უბანი, სადაც ებრაული მაღაზიები და მცირე სახელოსნოები ფუნქციონირებდა.

12. კოტე აფხაზის 41. ჯვარისმამის ეკლესია

საინტერესო ამბები

ჯვარისმამის ეკლესია ძველი თბილისის ერთ-ერთი მცირე, მაგრამ ისტორიულად მნიშვნელოვანი ტაძარია, რომელიც კოტე აფხაზის ქუჩაზე მდებარეობს და გადმოცემის მიხედვით მის ადგილზე პირველი ეკლესია უკვე V საუკუნეში აიგო და ის ვახტანგ გორგასლის სახელთან არის დაკავშირებული.
ადრეული ტაძარი მრავალჯერ განადგურდა და კვლავ აღდგა — მათ შორის სხვადასხვა შემოსევებისა და 1795 წლის კატასტროფული მოვლენების შემდეგაც.

ეკლესიის სახელწოდება „ჯვარისმამა“ უკავშირდება იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის წინამძღვრის ტიტულს.
არქიტექტურულად ტაძარი კუპელჰალეს ტიპს მიეკუთვნება — მისი შიდა სივრცე ერთიანია და გუმბათი ერთ დიდ დარბაზს ეყრდნობა, რაც მას კომპაქტურ და ინტიმურ ხასიათს აძლევს. ასეთი გადაწყვეტა განსაკუთრებით დამახასიათებელია გვიანი შუა საუკუნეების თბილისური ურბანული ეკლესიებისთვის და კარგად ერგება ძველი ქალაქის ვიწრო განაშენიანებას.

13. კოტე აფხაზის 41. ნორაშენის ეკლესია

საინტერესო ამბები

ნორაშენი ძველი თბილისის გულში დგას როგორც ქალაქის მრავალშრიანი ისტორიის სიმბოლო — ტაძარი, რომელმაც საუკუნეების განმავლობაში იცვალა სახე, ფუნქცია და სტატუსი, მაგრამ მაინც დარჩა იმ სივრცედ, სადაც ქალაქის მრავალეთნიკური წარსული ერთ შენობაში იყრის თავს.
ტაძრის აგების ზუსტი თარიღი უცნობია.ის მრავალჯერ დაინგრა, განსაკუთრებით მძიმე დაზიანება მიიღო 1795 წლის აღა-მაჰმად ხანის შემოსევის დროს, როცა თბილისი დაინგრა.
საბჭოთა პერიოდში, 1933 წელს ეკლესია დაიხურა და მოგვიანებით გამოიყენებოდა როგორც ბიბლიოთეკა.
1995 წელს მოხდა მისი ხელახალი კურთხევა როგორც მართლმადიდებლური ტაძარი, რამაც გამოიწვია სერიოზული სადავო და საზოგადოებრივი დაპირისპირება სომხურ და ქართულ მხარეებს შორის.
ნორაშენი დღესაც ითვლება ერთ-ერთ მნიშვნელოვან კულტურულ მემკვიდრეობის ძეგლად, თუმცა მისი სტატუსი ისტორიულად რთული და სადავოა.

14. კოტე აფხაზის ქუჩის ისტორია

საინტერესო ამბები

კოტე აფხაზის ქუჩა თითქოს ძველი თბილისის მეხსიერების ძაფია. აქ ყოველ აივანს — ადამიანების ამბავი და ყოველ შენობას— სხვადასხვა ეპოქის კვალი ატყვია, რომელიც დღემდე ცოცხლად ინახავს ქალაქის მრავალფეროვან ისტორიას.ქუჩას საუკუნეების განმავლობაში არაერთი სახელი ჰქონდა: XIX საუკუნეში იგი მოიხსენიებოდა როგორც სომხის ქუჩა და პავლე ციციანოვის ქუჩა, მოგვიანებით — სომხის ბაზარი, ხოლო XX საუკუნეში რამდენჯერმე შეიცვალა სახელწოდება საბჭოთა პოლიტიკის გავლენით. 2006 წლიდან მას ეწოდა კოტე აფხაზის ქუჩა, ქართველი სამხედრო და ეროვნული გმირის, კონსტანტინე აფხაზის პატივსაცემად.
ქუჩა ყოველთვის იყო მრავალეთნიკური თბილისის ცენტრი: აქ ერთმანეთს გვერდით ედგა ეკლესიები, სინაგოგა, ქარვასლები და სავაჭრო რიგები. დღესაც აქ შეიძლება ერთ სივრცეში ნახოთ ძველი თბილისის მთავარი რელიგიური და კულტურული ძეგლები — რაც ქუჩას განსაკუთრებულ ისტორიულ ხასიათს ანიჭებს.
ქუჩამ საუკუნეების განმავლობაში არაერთხელ შეიცვალა სახელი. XIX საუკუნეში იგი მოიხსენიებოდა როგორც სომხის ქუჩა და პავლე ციციანოვის ქუჩა, მოგვიანებით — სომხის ბაზარი, ხოლო XX საუკუნეში რამდენჯერმე შეიცვალა სახელწოდება საბჭოთა პოლიტიკის გავლენით. 2006 წლიდან მას ეწოდა კოტე აფხაზის ქუჩა, ქართველი სამხედრო და ეროვნული გმირის, კონსტანტინე აფხაზის პატივსაცემად.
ქუჩა ყოველთვის იყო მრავალეთნიკური თბილისის ცენტრი: აქ ერთმანეთს გვერდით ედგა ეკლესიები, სინაგოგა, ქარვასლები და სავაჭრო რიგები. დღესაც აქ შეიძლება ერთ სივრცეში ნახოთ ძველი თბილისის მთავარი რელიგიური და კულტურული ძეგლები — რაც ქუჩას განსაკუთრებულ ისტორიულ ხასიათს ანიჭებს.

15. სიონის ქუჩა 6- სიონის ტაძარი

საინტერესო ამბები

თბილისის სიონის საკათედრო ტაძარი ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლია.
სიონის ადგილზე პირველი ეკლესია, გადმოცემის მიხედვით, უკვე V საუკუნეში ვახტანგ გორგასლის ეპოქაში არსებობდა, რაც მას თბილისის ერთ-ერთ უძველეს ქრისტიანულ ცენტრად აქცევს.

დღევანდელი ტაძრის ძირითადი სტრუქტურა ჩამოყალიბდა VI–VII საუკუნეებში, თუმცა იგი არაერთხელ დაინგრა და ხელახლა აღდგა სხვადასხვა შემოსევების შემდეგ.
ყველაზე მძიმე დარტყმა სიონმა მიიღო 1226 წელს ჯალალ-ედ-დინის შემოსევის დროს, როცა ტაძარი ძლიერ დაზიანდა და გუმბათიც ჩამოინგრა.
სიონის ერთ-ერთი უმთავრესი სიწმინდეა წმინდა ნინოს ვაზის ჯვარი, რომელიც საქართველოს გაქრისტიანების სიმბოლოდ ითვლება და დღესაც ტაძარში ინახება.
სიონი დაკავშირებულია 1801 წლის მოვლენებთანაც — სწორედ აქ გამოცხადდა რუსეთის იმპერიის მიერ საქართველოს ანექსიის მანიფესტი და მოხდა არისტოკრატიის ფიცის დადება.
ტაძრის ეზოში და შიგნით დაკრძალულნი არიან საქართველოს ეკლესიის არაერთი კათოლიკოს-პატრიარქი, რაც მის სულიერ მნიშვნელობას კიდევ უფრო აძლიერებს.

16. კოტე აფხაზის 45 – თბილისის აშკენაზების სინაგოგა

საინტერესო ამბები

არსებული ცნობებით, სინაგოგა XX საუკუნის დასაწყისში, დაახლოებით 1910-იან წლებში აშენდა. სხვადასხვა წყაროებში დამფუძნებლებად მოხსენიებული არიან ირანიდან და ქურთისტანიდან ჩამოსული ებრაელები, ხოლო მოგვიანებით შენობა აშკენაზი ებრაული თემის ცენტრი გახდა.
საბჭოთა ხელისუფლების დროს რელიგიური ცხოვრება მკაცრად იზღუდებოდა და მრავალი სალოცავი დაიხურა. მიუხედავად ამისა, თბილისის ებრაულმა თემმა შეძლო რელიგიური ტრადიციების შენარჩუნება, რის გამოც სინაგოგა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ატარებს საქართველოს ებრაელთა ისტორიაში.

17. სურბ ნშანის ეკლესია

საინტერესო ამბები

სურბ ნშანი ძველი თბილისის ერთ-ერთი უძველესი სომხური ეკლესიაა.
სომხურად „სურბ“ წმინდას ნიშნავს, ხოლო „ნშან“ — ნიშანს ან სიწმინდეს. ასეთი სახელწოდება სომხურ სამყაროში ხშირად უკავშირდებოდა წმინდა რელიკვიებს ან განსაკუთრებულ სიწმინდეებს.
ეკლესია მხოლოდ სომხური არქიტექტურის ნიმუში არ არის. XVIII საუკუნის თბილისისთვის დამახასიათებელი სპარსული და აღმოსავლური დეკორატიული ელემენტებიც შეინიშნება, რაც ქალაქის მრავალკულტურულ გარემოს ასახავს.
ეკლესიის შიდა კედლები მოხატული იყო. მკვლევართა ნაწილი მათ ცნობილი სომეხი მხატვრების — ჰოვნათანიანების სკოლას უკავშირებს. სამწუხაროდ, ფრესკების დიდი ნაწილი განადგურდა.
მეორე მსოფლიო ომის დროს აქ მაკარონის საწყობი იყო, მოგვიანებით კი ეროვნული ბიბლიოთეკის წიგნსაცავი. ათასობით წიგნი ინახებოდა ტაძრის შიგნით.
2002 წლის ოქტომბერში ეკლესიაში ძლიერი ხანძარი გაჩნდა. დაიწვა წიგნების დიდი ნაწილი, სერიოზულად დაზიანდა ინტერიერი და საბოლოოდ განადგურდა მრავალი ისტორიული დეტალი. დღესაც ეს მოვლენა ხშირად მოიხსენიება ძველი თბილისის კულტურული მემკვიდრეობის მძიმე დანაკარგად.
სურბ ნშანის ეზოში მრავალი ცნობილი თბილისელი სომეხის საფლავი და ეპიტაფია არსებობდა. მათი ნაწილი დღემდეა შემორჩენილი, ნაწილი კი დროთა განმავლობაში დაიკარგა ან დაზიანდა.
XVII საუკუნეში ცნობილი ფრანგი მოგზაური ჟან შარდენი მოიხსენიებს სურბ ნშანს თბილისის სომხურ ეკლესიებს შორის. ეს ნიშნავს, რომ სურბ ნშანის ისტორია იმაზე ადრინდელია და ღრმა, ვიდრე მხოლოდ XVIII საუკუნის შენობა და ის ძველი თბილისის მრავალეთნიკური ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილია.

18. კათოლიკური ეკლესია – გია აბესაძის ქუჩა 4

საინტერესო ამბები

აბესაძის ქუჩაზე მდებარე კათოლიკური ტაძარი მხოლოდ რელიგიური ნაგებობა არ არის — ეს არის ადგილი, სადაც თბილისის შვიდსაუკუნოვანი ევროპული ისტორია იკითხება. სწორედ აქ არსებობდა შუა საუკუნეების კათოლიკური ეპისკოპოსის კათედრა, ხოლო თავად ქუჩას დიდი ხნის განმავლობაში „ფრანგების ქუჩა“ ერქვა. თბილისელები კათოლიკეებს ხშირად „ფრანგებად“ მოიხსენიებდნენ. სწორედ ამ ქუჩაზე იდგა კათოლიკური ეკლესია და მისი მოძღვრის სახლი.
ისტორიული წყაროების მიხედვით, თბილისში დომინიკელი ბერები უკვე XIII საუკუნეში დამკვიდრდნენ. 1328 წელს რომის პაპის გადაწყვეტილებით თბილისში კათოლიკური საეპისკოპოსო დაარსდა, ხოლო ამავე ტერიტორიაზე კათოლიკური ტაძარი აშენდა.
1795 წელს, თბილისის აოხრების დროს, ძველი კათოლიკური ეკლესიაც დაინგრა. დღევანდელი ტაძრის საძირკველი 1804 წელს ჩაიყარა. ეს არის თბილისის ერთ-ერთი უძველესი მოქმედი კათოლიკური ტაძარი.

ტურის დასასრული

დიდი მადლობა ყურადღებისთვის